Çocuğa kural koymanın kuralları

  • 0 comments

Çocuğun yetiştirilme süreçlerinde kuralların olması genel olarak kabul görür. Ancak hangi kuralların olması ve bu kuralların nasıl uygulanması gerektiği konusunda farklı fikirleri ileri sürülmüş. Sonuçta her çocuğun içinde bulunduğu toplum ve kültür ortamıyla uyum sağlayabilmesi kuralları içselleştirmesiyle mümkün olur diyebiliriz.

ÇOCUKLAR İÇİN KURALLAR NE ANLAMA GELİR?

Kurallar dünyasında büyüyen çocuklar, kuralların arkasındaki düşünsel, duygusal ve kültürel değerleri ve birikimi de hafızasına kaydeder. Bu da kişilik gelişimi açısından oldukça kritik bir kazanımdır. Kurallı dünyada yaşayan çocukların bundan öğrendiklerini şöyle özetleyebiliriz.

* Kimse kimseye rastgele davranamaz. Dolayısıyla kimse sana rastgele davranamaz, sen kimseye rastgele davranamazsın. Başkalarıyla kurduğumuz ilişkilerin kendine has sınırları vardır.

* Başkalarını düşünmek demek aynı zamanda kendini düşünmek demektir. Başkalarının haklarına saygı gösterdiğimizde kendi haklarımıza da saygı gösterilmesini bekleyebiliriz. O halde başkasının zarar görmesine izin vermediğimiz ölçüde kendimizi de korumuş oluruz.

* Kurallar herkes içindir ve herkes kurallara uymak durumundadır. Bu da herkesin eşit ve değerli kılar. Kuralların hakim olduğu ortamlarda ayrıcalık diye bir şey olmaz. Bu da demokratik yaşam bilincinin yerleşmesi demektir.

BUNLARA DİKKAT EDİN!
Kurallar çocuğun yaşına ve gelişimine uygun olmalı. Çocukların yaş ve gelişim dönemleri birbirinden farklı özellikler taşır. Örneğin okul öncesi dönem çocuğunda kural bilinci çok açık ve net değildir. İlk okul çağındaki çocuklarda ise kural bilini olmakla birlikte, somut kurallar (parmak kaldırarak konuşma, izin alarak tuvalete gitme, televizyonda sadece bir tane programı izleme gibi) daha iyi algılanabilir. Ergenlikle birlikte kural bilinci soyut düşünceyle birleşir. Dolayısıyla eşitlik, adalet, saygı duymak gibi soyut ve ilkesel kurallar anlaşılabilir olur. Ancak bu dönemde özellikle kural koyucu ile ergen sık sık tartışma yaşar.

MÜMKÜN OLDUĞUNCA AZ KURAL KONULMALI!
Bir sosyal ortamda ne kadar çok kural varsa o kadar çok risk var demektir. Bu nedenle özellikle küçük yaşlarda kural sayısının az olması önemlidir. Bu konuda temel ölçülerden biri “yaşı kadar kural koymak” olabilir. O halde 5-6 yaşında bir çocuk için 5-6 kuraldan daha fazlasına gerek yoktur.

KURAL KONURKEN ÇOCUĞUN GÖRÜŞÜ ALINMALI
Kuralların olması için en az iki kişinin ilişki halinde olması gerekir. O halde kurallar her iki tarafı da ilgilendirir. Güçlü olan yetişkinin keyfine göre kural koyması çocuğun gelişimine katkı sağlamaz. Aksine ilişkideki kuralların hep güçlü olan tarafından konulması çocuğun değersizlik duygusu ve engellendiğine dair bir hisse kapılmasına neden olur. Elbetteki bu her konuda onay almayı zorunluluk haline getirmek demek değildir.

KURALLARIN NEDENİ AÇIKLANMALI
Belirli bir düşünsel ve mantıksal nedene dayandırılmayan kurallara kimse uymak istemez. Çocuğun bir şeye uyması isteniyorsa bunun arkasındaki gerekçenin açıkça ortaya konması gerekir. Bu gerekçenin inandırıcılık düzeyine bağlı olarak kurala uyma ya da uymama eğilimi artış gösterir.

KURALLARI UYGULAMADA TUTARLI DAVRANILMALI
Kurallara uyulduğu ya da uyulmadığında ne olacağı konusu açığa kavuşturulmalıdır. Kurala uyulmadığı durumlarda kimi zaman görmezden gelme, kimi zaman küçük hatırlatmalar, kimi zamanda kurala neden uyulmadığı konusunda konuşmalar yapma gibi yöntemler öncelikle denenmeli.

Eğer bunlar işe yaramıyorsa o zaman küçük mahrum bırakmalar söz konusu olabilir.

KURALLAR TABULAŞTIRILMAMALI
İhtiyacı karşılamayan ya da çocuğun gelişimini desteklemeyen kurallar değiştirilmelidir. Sonuçta bir kuraldan beklenen, ilişkileri düzene sokarak yaşam kalitesini arttırmasıdır. Eğer konulan kural, sonuç vermeyen yada işe yaramayan bir kural konması yada tamamen kaldırılması söz konusu olabilmelidir. Çocuk tarafından keyfi bir talebe dönüştürülmesine izin verilmemelidir.

ÇOCUK KURALLARA UYDUĞUNDA SÜREKLİ ÖDÜLLENDİRİLMEMELİ
Çocuk bir kurala uydu diye ödüllendirmeye gerek yoktur. Çünkü kurala uymak bir sorumluluk ve doğal bir şeydir. Ancak eğer yeni bir kural konmuş ve bu kurala alışması için zamana ihtiyaç varsa belirli ölçülerde ödüllendirme yapılabilir. Bu ödüllendirmenin mümkün olduğunca maddi bir ödül olmamasına özen gösterilmelidir.

Share Social