Gelişim , olgunlaşma , büyüme

  • 0 comments

Eğitim durumu belli bir ortamda belli bir kişinin , belli bir kişiye , belli bir konuyu öğretmeye çalışması olarak resmedilebilir. Bu resimde öğrenci veya öğrenen birey önemli bir yer tutar, çünkü öğrenecek olan ve dolayısıyla eğitilecek olan kişi odur. Bu kısımda birey ele alınmaktadır. Birey her durumda gelişimin belli bir noktasındadır. İnsanlar yaşamları boyunca gelişme ve değişme içindedirler.Öğrenme durumuna giren birey de kendi gelişiminin bir noktasındadır.Eğitimin en kısa zamanda ve en üst düzeyde  gerçekleşebilmesi için bireyin içinde bulunduğu gelişim düzeyi veya aşamasını ve bu düzeyin özelliklerini bilmek gerekir. Zaten Jean Jack Rousseau’nun eğitimde yaptığı devrim de budur. Ve Cemil Meriç’in deyimiyle ‘modern eğitim Emile’i hecelemektedir.

Öğrenen veya öğrenci iki açıdan incelebilir. Bir açıdan bakıldığında onun içinde bulunduğu gelişim dönemi ile ilgili özellikleri , başka bir açıdan bakıldığında onun içinde bulunduğu gelişim dönemi ilgili özellikleri , başka bir açıdan bakıldığında ise onun diğer öğrencilerden farklı veya onlara benzer olan yönlere ele alınabilir. Burada önce gelişim dönemindeki özellikleri ele alınacak , daha sonra bireysel farklılıklar üzerinde durulacaktır.

Gelişim kavramı genellikle olgunlaşma kavramı ile karıştırılarak kullanılma eğilimindedir. İnsanlar olgunlaştıkça geliştiklerini düşündükleri için olsa gerek , iki kavramı birbirinden çok fazla ayırt etmezler. Oysa iki kavramı birbirinden ayırt etmek gerekir. Olgunlaşma , kişinin doğuştan getirmiş olduğu potansiyelin zaman içinde ortaya çıkmasını ifade eder. Bu anlamda kişinin herhangi bir çaba göstermesine gerek yoktur. O kendiliğinden meydana gelen bir süreçtir. Örneğin bir meyvenin olgunlaşması için meyvenin çaba göstermesine gerek yoktur. O kendiliğinden gelen bir süreçtir. Gelişim ise biraz daha farklı bir olayı ifade eder.Gelişim olgunlaşmayı da içerir ve doğumdan ölüme kadar kişinin geçirmiş olduğu değişiklikleri anlatır. Başka bir ifadeyle her olgunlaşma gelişimdir, ama her gelişim olgunlaşma değildir. Hatta gelişim için bireyin çabasına gerek duyulur. Gelişim büyümeyle karıştırılmamalıdır. Büyüme daha çok fiziksel özellikler için kullanılırken , gelişim fiziksel özelliklerin yanı sıra diğer psikolojik özellikleri de kapsayacak şeklide kullanılır. Örnek: Kişilerin vücutları  büyür (gelişir de!), zihinleri gelişir (ama büyümez!).

Gelişimin özellikleri

Gelişim bir başka açıdan gerileme ve duraklama kavramları ile karıştırılabilir. Bir değişiklik , önceki duruma göre üç durumu ifade edebilir: Eğer daha kötü bir duruma geçişi veya değişikliğin olmadığını ifade ediyorsa duraklama , daha iyi bir duruma geçişi ifade ediyorsa gelişme olarak nitelenir. Bu açıdan bakıldığında gelişim kavramı kendi içinde kendi içinde bir değer ölçüsü barındırır: ‘iyi’ bir değer yargısıdır. Bu anlamda , gelişim bizim ‘iyi’ olarak gördüğümüz bir duruma geçişi ifade eder, denebilir.Gelişim psikolojisi bağlamında düşünülürse , kişilerin durumu ile ilgili bir takım beklentilerimiz vardır. Bu beklentilerimize bakarak , gelişimin iyi veya kötülüğünden , erken veya geç oluşundan , hızlı veya yavaş oluşundan bahsederiz. İşte gelişim psikolojisi bu beklentilerimizi oluşturan ve belirleyen bir alandır.

Gelişimle ilgili olarak ele alınması gereken diğer bir özellikte  gelişimin tek yönlü bir süreç oluşudur. Aksi halde gerileme olur. Psikolojik anlamda ele aldığımızda , gelişimin sonucu olarak  kazanılan özellikler kazanılmamış duruma dönemezler. Ancak bazı olağanüstü kaza durumlarında normal dışı bir şekilde böyle bir durumdan szö edilebilir.Normal yollarla böyle bir durum meydana gelmez. Gelişim içinde kazanılan özellikler aşılabilir, değiştirilebilir , kaldırılabilir.

Kalıtım mı, çevre mi?

  • Kalıtım  

Kalıtım, bireye anne ve babadan aktarılan genlerdir.Annenin yumurta hücresi ve babanın sperm hücresi birleşerek zigot oluşur.Bu zigota anne ve babadan 23’er toplamda ise 46 kromozom aktarılır.Bu kromozomlar vasıtasıyla anne ve baba çocuğa gelecekteki kalıtımsal özelliklerini belirleyecek genlerini devretmiş olur.

Anne babadan kalıtım yoluyla geçen genetik yapıya genotip aktarılan bu genetik yapının dışarıdan gözlenebilir yansımasına da fenotip denilmektedir.

Bireye genetik yollarla geçen yetenek ve özellikler

-Fiziksel özellikler

-Cinsiyet

-Zeka kapasitesi

-Bazı kişilik özellikleri

-Bazı hastalıklar vb. özellik ve yetenekler aktarılabilir.

  • Çevre

Bireyin döllenmeden itibaren karşılaştığı tüm dış etkenler çevreyi oluşturur.Bireyin bu içinde yaşadığı ve gelişiminde etkili olan çevresel faktörleri üç başlık altında toplayabiliriz.

Doğum Öncesi Faktörler

Anne karnında çocuğun etrafını saran amniyon sıvısı doğum öncesi dış çevreyi oluşturmaktadır.

Bu dönemde;

  • Annenin beslenmesi,
  • Annenin madde kullanımı,
  • Annenin içinde bulunduğu ortam,
  • Akraba evliliği,
  • Doktor denetimi,
  • Annenin stres durumu gibi etkenler çocuğun gelişimini etkilemektedir.

Doğum Sırasındaki Faktörler

Bu dönemde de;

  • Erken ya da geç doğum,
  • Oksijen yetersizliği,
  • Doğumun gerçekleşeceği ortamın hijyen bakımından durumu çocuğun gelişimini etkilemektedir.

Doğum Sonrası Faktörler:

Çocuğun doğumdan sonra içinde bulunduğu fiziksel,sosyal,psikolojik ortamların tümüdür.

  • Çocuğun beslenmesi,eğitimi,kardeş sayısı vb.
  • Ailenin ekonomik ve eğitim düzeyi,
  • Çocuğun geçirdiği hastalıklar,
  • Ebeveynlerin çocuk yetiştirme tarzı,
  • Teknolojik aletler,
  • Çevresel koşullar çocuğun gelişimini etkilemektedir.

Zeka gelişimi üzerinde kalıtımsal özelliklerin yanında çevresel faktörlerde önemli bir paya sahiptir.

  • Zaman

Kritik Dönem:

Birey bazı gelişim dönemlerinde bazı kazanımlar için yüksek duyarlılığa sahip olurlar.Bu dönemlere kritik dönem denilir.Eğer bu zamanlarda uygun koşullar sağlanırsa kazanım rahatça kazanılır.Aksi takdirde süre uzadıkça kazanımın kazanılması zorlaşır.Kritik dönemler doğum öncesi evreden itibaren başlar.Örneğin; Tuvalet eğitiminde üç yaş, okuma-yazma öğrenmede altı yaş kritik dönemlerdir.

Tarihsel Dönem:Bireyin içinde yaşadığı zaman dilimi de gelişimini etkiler.Bu zaman diliminde gerçekleşen olaylar,popüler kişiler,teknolojik yenilikler,savaş,doğal afet,yeni düşünce akımları vb. bireyin gelişimi üzerinde etkilidir.

Share Social